Dizüstü bilgisayarların büyük kısmında DirectX 9 destekli bütünleşik görüntü yongası bulunuyor. Ne yazık ki bu bütünleşik yongalar performans olarak güçlü modellerin çok gerisinde kalıyor ve günümüz ihtiyaçlarını karşılamıyor.

Bu mobil versiyonlar aranan grafik performansını sunuyor ama dezavantajlar yok değil. Anakart üzerindeki yongasetiyle birlikte gelen görüntü özelliği ofis uygulamaları ve günlük kullanı m için ideal. Üstelik çok az enerji tüketiyor ve fazla ısınmıyor. Harici ekran kartı çözümleriyse hem fazla enerji tüketiyor hem de yük altında çok ısınıyor.

Özellikle oyun oynarken harici ekran kartı için yerleştirilmiş olan ek fan en yüksek hızda çalı şıyor. Bu durum enerji tüketimini bir derece daha arttırıyor ve kullanıcıyı rahatsız eden gürültü oluşturabiliyor Dizüstü bilgisayarların pazar payı arttı kça mevcut modeller de çeşitlendi.

Önceleri 15.4 inçlik modeller moda oldu ardı ndan 12 ve 14 inçlik küçük modeller tanı tıldı. Bu küçük ve hafif modeller özellikle çok seyahat edenlerin ilgisini çekti. fiimdilerdeyse masaüstü bilgisayarların yerine geçebilen üstün modeller satılıyor. 17 inçlik LCD ekran içeren Asus oyun özel dizüstü bilgisayarını örnek olarak gösterebiliriz.

Ağır ve büyük oldukları için pek kolay taşınamayan bu modellerin en büyük kozu güçlü donanım ve oyun özellikleri. Çift çekirdekli işlemciler ve çift kanal üzerinden çalışan DDR2 bellekler üstlerine düşen görevi başarıyla yerine getiriyor. 2.5 inçlik sabit disklerin kapasitesi 250 GB'a erişti. Motor devri 7200 olan sabit diskler kullanarak performans yükseltilebiliyor. Bazı büyük modellerde 2.5 inçlik çift disk ile RAID0 dizisi oluşturulabiliyor.

MXM yeni bir heyecan getirdi

Tüm bunlar yanında performansı yüksek tutacak son etken ekran kartı. Dizüstü bilgisayarların çoğunda bütünleşik görüntü özelliği olduğundan oyun dışındaki işlemlerin çoğu sorun olmuyor ama konu oyun oynamaya gelince çoğu model su koyuveriyor. Bu yüzden satın almadan önce özellikleri birer birer gözden geçirmeniz en doğrusu. Çünkü üstünde durulması gereken bir konu terfi imkanlarının zorluğu.

En rahat biçimde bellek, optik sürücü, işlemci ve kablosuz ağ kartı- nı değiştirebilirsiniz ama çoğu durumda ekran kartını terfi etmek imkansı z. Bütünleşik modeller adından da anlaşılacağı gibi anakarttan ayrılamıyor. Bu konunun sıcak olduğu şu günlerde NVIDIA'nın tanıttığı MXM kartlar ve ATI'nin AXIOM projesi konuşuluyor.

MXM kartlar (Mobile PCI Express Module) yapı itibariyle yeni nesil mobil ekran kartları için uygun zemini hazırlıyor. Kablosuz ağ kartlarında olduğu gibi anakart üzerinde plastik bir yuva var. Bu yuvaya takılı olan mobil ekran kartı gerekli olduğunda terfi edilebiliyor. ATI'nin AXIOM (Advanced eXpress I/O Module) projesi de benzer amacı güdüyor ama kart boyutları ve bağlantı yuvası biraz daha farklı. Bu iki yöntemden önce sadece Dell'in değiştirilebilir ekran kartı seçeneği sunduğ unu gördük.

Ancak bu durumda Dell'in ürettiği modellerle terfi yapmaktan başka çare yoktu ve destek verilen modeller çok fazla değildi. AXIOM'dan daha çok ön plana çıkmayı başaran MXM bazı firmalar tarafından kullanıldı bile. MSI'ın MXM yapılı ekran kartları geliştirdi ğini gördük. Hatta firma iki MXM modülü takılabilen PCIe x16 adaptör de geliştirdi. 2004 yılında AXIOM tanıtıldığında Acer, ASUS, ECS, FIC, HP, LG, Mitac, Samsung, Quanta, Uniwill ve Wistron gibi dizüstü bilgisayar üreticileri ilgilendiklerini açıklamı ştı ama belirgin ilerleme sağlanamadı.

VGA terfisi imkansıza yakın

Şu andaki duruma baktığımızda AXIOM bir yana MXM'in de yaygınlaştığı yok. Durum böyleyken terfi olanağının kısıtlı olduğunu kabullenmeye devam etmek zorundayız. İşte bu yüzden dizüstü bilgisayar seçerken ekran kartına dair detaylı araştırma yapmak gerekli. Tanıtımlarda ve broşürlerde ekran kartıyla ilgili olarak yonga modeli ve bellek miktarı belirtilir.

Çoğu zaman ekran kartı belleği sistem belleğinden paylaşılmaktadır. Yeni modellerde TurboCache ve HyperMemory gibi teknolojiler uygulanmaya başlandı. Bu sa yede ekran kartının kendine ait küçük bir belleği olsa da gerekli olduğunda sistemden ödünç bellek alarak hız dopingi sağlayabiliyor.

Çoğu durumda sistemden bellek almak gerekmiyor ve ekran kartı üzerindeki hızlı gömülü bellek yeterli oluyor. Belleklerle ilgili detayları açmak gerekli çünkü çoğu zaman satıcılar Turbo- Cache ya da HyperMemory ile çıkılabilen en yüksek bellek değerini ekran kartı üzerinde sürekli olarak mevcutmuş gibi göstermeye bayılıyorlar. Örneğin GeForce Go 7200 ekran kartının üzerinde yer alan bellek 64 MB.

TurboCache teknolojisi sayesinde sistem belleğinden en fazla 192 MB ödünç alabiliyor ve toplamda 256 MB'a çıkabiliyor. Ancak reklamlarda X marka bilgisayardaki ekran kartı için 256 MB GeForce Go 7200 deniyor ve kafalar karıştırılıyor. Grafik anlamda yük bindirmeyen internette sörf, ofis uygulamaları, imaj düzenleme ve 2B oyunlar için bütünleşik görüntü özelliği yeterli.

Kimi eski 3B oyunlar için de ATI Radeon X200 ve Intel GMA900-950 gibi yeni bütünleşik görüntü yongaları yeterli gelebilir. Oyunlarda takılma olmaması için düşük çözünürlük ve düşük detay seçmek yardım sağlayabilir.

Ödünç alınan bellek hız keser

Bütünleşik görüntü yongaları sistem belleğini kullanıyor. Sistemden ödünç alınan bellek sayesinde görüntü devresinin maliyeti düşüyor. Ancak görüntü yongasının sistem belleğiyle olan iletişimi yavaş. Halbuki ekran kartı ve kart üzerinde bellek olduğunda iletişim daha hızlı ve performans daha yüksek.

En ideal durum mobil ekran kartı ve ona özel kart üstüne yerleştirilmiş bellek. İkinci durumsa ekran kartı ve üzerinde belirli miktar bellek ve TurboCache/HyperMemory gibi gerektiğ inde ödünç bellek alma teknolojileri. Ekran kartı çoğu zaman kendi belleğiyle yetinecek ve oyunlar sırasında gerekli olduğunda sistem belleğinden bir miktar ödünç alacak. Maalesef sistemden ödünç alınan bellek beklenen performans artışını göstermeyebilir.

Örneğin GeForce Go 7200 ve GeForce Go 7400 ekran kartları oldukça benzer. Her ikisinde de 450 MHz hızında çalışan G72M görüntü yongası, DirectX 9c ve TurboCache desteği var. 7200 modelinde 350 MHz hızında çalışan 64 MB bellek ve 32 bit veriyolu kullanılıyor. 7400 modelindeyse 450 MHz hızında çalışan 128 MB bellek ve 64 bit veriyolu kullanılıyor.

Sadece bellek özelliklerinin değişimi belirgin performans artışı getiriyor. Buna rağmen her ikisi de 256 MB belleğe çıkabildiği için satış broşürlerinde 256 MB GeForce Go 7200 ve 256 MB GeForce Go 7400 olarak tanıtılıyor. Sadece belleğe dikkat eden bazı kullanıcılar ikisi arasında fark olmadığını sanabilir. Gerçekten de ekran kartlarının belleği belirli değerden sonra performans açısından çok belirleyici değil.

En yeni nesil GeForce 8 serisi ekran kartlarında bile 256 MB bellek kullanıldığı oluyor. Ekran kartının kapasitesi yüksek olmadığı nda belleği arttırmanın getirisi olmuyor. GeForce Go 7200 ekran kartı bütünleşik olmasa da giriş seviyesini çok aşan bir model değil. Bu durumda içerdi ği 64 MB'ı 128 MB'a çıkarmak getiri sağ- layabilir ama 128 MB'dan sonra 256 MB'a çıkarmak kimi zaman hiç etki etmeyebilir.

Çünkü darboğaz yaratan görüntü yongası G72M ve bellek veriyolu oluyor. Ekran kartıyla yüksek çözünürlükte oyun oynamak istiyorsanız belleğin faydası olur ama bellekten önce görüntü yongasının yetersizliği nedeniyle yüksek çözünürlüğe çıkamıyorsanız belleği arttırsanız da hiçbir fayda sağlamaz. NVIDIA GeForce Go 7600 ve ATI Mobility Radeon X1600 altında kalan modellere 128 MB'dan fazlası gerekli değil.

Bellek artışı her zaman etkili değil

128 MB'ın üstündeki ekran kartı bellekleri orta ve üst seviye görüntü yongalarında etkili. NVIDIA GeForce Go 7600 ve ATI Mobility Radeon X1600 ile üstündeki modeller 256 MB bellekten faydalanabilir. 256 MB'ın ötesi çoğu kez gereksiz. Sadece NVIDIA GeForce Go 7900 GTX gibi belirli üst seviye modeller 512 MB dahili bellekle geliyor. Bu değer kartlar için üst seviye olarak görülmeli.

Dizüstü bilgisayarınızın BIOS'u yardımıyla sistemden ne kadar bellek ayrılacağını belirleyebiliyorsanız 128 MB'ın ötesine geçmemeniz uygun olacaktır. Bir sonraki sayfada göreceğiniz tablo, en başarılıdan en zayıfa doğru görüntü yongalarının durumunu gösteriyor. Bu tabloda modellerle ilgili önemli başlıkları görebilirsiniz.

Özelliklerin tümünü teker teker açıklamak gerekirse Pixel Shader (PS) ve Vertex Shader (VS) üniteleri görüntü yongaları içindeki modelleme yapan birimler. Bunların sayısı arttıkça yüksek çözünürlükte ve yüksek detaylarla oyun oynamak mümkün olabiliyor. DirectX 10 destekli yongalarda PS ve VS yerine bunların bir araya getirildiği Unified Shader (US) adlı paralel işlem birimleri var.

Bu yüzden listede DirectX 10 destekli modeller için PS ve VS değerleri eşit yazılı ama aslında bunların toplamı kadar US var ve bu birimler ne şekilde gerekiyorsa PS ya da VS olarak yönlendiriliyor. Donanımsal DirectX 10 desteği sayesinde yakında piyasaya sürülecek olan yeni nesil oyunlardaki görsel efektleri elde etmek mümkün olacak. Gerçi bunun için Windows Vista terfisi de gerekiyor.

Listenin en üstündeki modeller SLI yapıda yani çift görüntü yongası içeriyor. Isı ve güç tüketimi değerlerinin oldukça yüksek olduğunu belirtmeye gerek yok. Tabloda görüldüğü gibi en güçlü modelleri NVIDIA üretiyor. En zayıf modellerse Intel'in bütünleşik görüntü yongaları. ATI'nin ürünleri daha çok orta sıralarda ve çeşit sayısı olarak daha geride. DirectX 10'un nimetlerinden faydalanmak isteyenler şimdilik ATI Mobility Radeon HD 2600 XT, NVIDIA GeForce 8600M GT, 8600M GS, 8400M GS ya da 8400M G'den birini seçmek zorunda. fiimdilik en performanslı DirectX 10’lu kartın HD 2600 XT olduğ unu söyleyebiliriz.