ATI'nin aylardIr beklenen DirectX 10 destekli ilk ürünü piyasaya sürüldü ama performansıyla özellikle fanatikleri hayal kırıklığına uğrattı. Liderlik bayrağı NVIDIA'da kalmaya devam ediyor

ATI'nin DirectX 10 destekli görüntü yongaları birkaç kez ertelenmek zorunda kaldı. Bu ertelemeler gerçekten can sıkıcıydı çünkü zaten ürünler gecikmiş durumdaydı. Erteleme nedenleri resmi olarak ifade edilmediyse de ısınma ve üretim sorunlarının baş gösterdiği konuşuldu. ATI'nin AMD tarafından satın alınması ndan sonra ortaya çıkan birleşme sürecinin gecikme yarattığı da düşünüldü. Bunca uzun beklemeden sonra Nisan ayının sonunda Avrupa'nın çeşitli ülkelerinden gelen 200 kadar gazeteci Tunus'un başkentinde buluştu. Davetliler AMD'nin 10 yeni görüntü yongası hakkında en detaylı bilgileri alma şansını yakaladı lar. Bu toplantının amacı DirectX 10 destekli ATI görüntü yongaları hakkında bilgiler vermekti ama ilginç olan davetli gazetecilerin 14 Mayıs tarihine kadar NDA altında tutuluyor olmasıydı. Yani tüm bu sunumların ve bilgilerin 14 Mayıs tarihindeki AMD resmi tanıtımından önce dışarı sızdırılmaması için olağanüstü çaba gösterildi ve gazetecilerin birer form imzalaması istendi. Olağanüstü önlemler alınmış olmasına rağmen anlatılan bilgiler kısa süre içinde bazı internet siteleri tarafı ndan iletilmeye başlandı. Bunlar, kimi zaman adı duyulmamış, kimi zaman da etkinliğe davet edilmediği için kızgın olan editörlerin internet siteleriydi. Gelen bilgiler sağlıklı olmadığı için 14 Mayıs öncesinde R600 ile ilgili bilgi karmaşası had safhaya ulaştı.

Bu bilgilerin kimi doğru kimi yanlıştı. Test örnekleri sunulmadığından ve sürücüler tam olarak hazır olmadığından meraklı bekleyiş sürdü. Aslına bakılırsa Türkiye'de 13 Mayıs akşamı oldu- ğunda saatçe epey ilerde olan Hong Kongve Tayvan asıllı sitelerin incelemeleri sunmaya başladığını gördük. Hatta ilk incelemeleri sunan bazı siteler aşırı internet trafiği nedeniyle zor anlar yaşadı ve incelemeyi geri çekip ertesi güne kadar saklamak durumunda kaldılar.

Özel tanıtım Tunus'da Gerçekleştirildi

Bizleri bu kadar uzun süre merak içinde bekleten ATI Radeon HD 2000 serisibekleniyordunin detaylarına geçme zamanı geldi. Tunus'ta sunumu yapılan ve 14 Mayıs'ta resmen tanıtılan DirectX 10 destekli toplam 10 yeni ATI görüntü yongası bulunuyor. Bunların yarısı mobil, diğer yarısıysa masaüstü tabanlı. AMD ısrarla “hard-launch” yani ürün tanıtımı yapacağını belirtiyordu. Bu nedenle kartların 14 Mayıs'ta satışa sunulması beklenmekteydi. Ancak büyük bir hayal kırıklığı yaşandı ve sadece Radeon HD 2900 XT satışa sunulabildi. Üstüne üstlük bu model 80 nm teknolojisini temel alıyor.

Diğer modellerin gecikmesinin ana sebebinin 65 nm'ye geçiş zorluğu olduğu anlaşılmış oluyor. Böylece AMD “hard-launch” yerine “paper-launch” yapmak zorunda kaldı. Tanıtımı yapı lan masaüstü görüntü yongaları güçlüden zayıfa doğru HD 2900 XT, HD 2600 XT, HD 2600 Pro, HD 2400 XT ve HP 2400 Pro. Görüldüğü gibi model adlarında artık X yerine HD kısaltması kullanılıyor ve HD yüksek çözünürlük için atıfta bulunuluyor. Satışa sunulan HD 2900 XT çok güçlü bir görüntü yongası olmakla birlikte sürpriz bir biçimde pazarda liderliğ e oynamıyor. Nette dolaşan önceki bilgiler bu kartın HD 2900 XTX adında bir üst versiyonu olacağı yönündeydi. HD2900 XTX'in GeForce 8800 GTX'i geçmesi ve performans lideri olması bekleniyordu. Çünkü ATI geçen seneden beri harı l harıl yeni modelleri geliştirmekle uğraşı yordu. Bunca süre beklemeden sonra iyi bir kartın doğması muhtemeldi. Örnek modeller üzerinde yapılan denemeler işlerin ATI'nin istediği gibi gitmediğ ini gösterdi ve HD 2900 XTX şimdilik rafa kaldırıldı.

Mevcut kartlardan çok daha uzun olması, GDDR4 bellek kullanması ve ileri seviye dev bir soğutucu içermesi beklenen HD 2900 XTX geri çekildiğinde ATI'nin sahaya kaptansız çıkması kararı alınmış oldu. Sonuçta bir numaralı yıldızını sahaya sürmeyen ATI, iki numaralı yıldızı HD 2900 XT ile GeForce 8800 GTS'yi kendine rakip olarak almış durumda. Bugün için en yüksek oyun performansı nı isteyenler GeForce 8800 Ultra ya da GeForce 8800 GTX kullanabilirler. Ekran kartı bütçesi 800 USD seviyesine çıkamayan kullanıcıların önünde artık iki seçenek var. Tavsiye edilen kullanıcı fiyatı 400 USD seviyesinde olan GeForce 8800 GTS 640 MB ve ATI Radeon HD 2900 XT 512 MB. Bu durumda üst seviye bir kartın 400 USD fiyatla piyasaya çıkması sevindirici. Üst seviye kartlar yanında çok daha yüksek satış rakamlarına ulaşan orta segmentin durumu merak ediliyor.

NVIDIA'nın aylar önce satışa sunmayı başardığı orta segmente hitap eden GeForce 8600 GTS, 8600 GT ve 8500 GT modelleri peynir ekmek gibi satarken AMD'nin bunlar karşısına çıkaracağı HD 2600 ve HD 2400 modellerinin durumu ne olacak. 65 nm üretim tekniğini temel alan bu yongalar da 14 Mayıs'ta tanıtılmış olsa da satışa sunulmaları en erken Temmuz başında gerçekleşecek. 65 nm üretim tekniği sayesinde çok daha az ısınacak ve enerji tüketecek olan orta segment ATI ürünleri bu nedenden ötürü ek güç girişi gerektirmiyor. Bu nedenle HD 2600 modellerinin 50 Watt, HD 2400 modellerinin 35 Watt enerji tüketmesi bekleniyor. HD 2400 modellerinin fansız pasif soğutma kullanması bekleniyor.

Bir yonga içinde 720 milyon Transistör

80 nm'lik HD 2900 XT bünyesinde 720 milyon transistör barındırıyor. Bu yüksek rakam 80 nm tekniğiyle bir araya geldiğinde oldukça büyük boyutlu bir görüntü yongası ortaya çıkıyor. HD 2600'da kullanılacak olan RV630'da 390 milyon, HD 2400'de kullanılacak olan RV610'daysa 180 milyon transistör yer alacak. Karşılaştırma yapmak için söylemek gerekirse GeForce 8800 GTX ve GTS yongaları 90nm tekniğini kullanıyor ve 681 milyon transistör içeriyor. Bu anlamda GeForce 8800 serisi de limitlerde geziniyor. Tabii ki 65 nm üretim tekniğiyle transistörler küçülünce çok daha yüksek verim elde edilebiliyor.

Tüm yeni nesil görüntü yongaları nın kısa süre içinde 65 nm üretim tekniğine geçiş yapması bekleniyor. işlemci tarafındaysa bilindiği gibi Intel 45 nm üretim tekniğine geçiş hazırlıklarını tamamladı bile. Üretim tekniğinin düşmesi yonga çalışma hızının yükselmesine de olanak sağlıyor. fiöyle ki, R600'ün çalışma frekansı 742 MHz'ken daha alt model olan ama 65 nm ile üretilen R630'un çalı şma frekansı 800 MHz gibi fevkalade yüksek bir değer. 90 nm kullanan rakip GeForce 8800 GTS'nin çalışma frekansıysa sadece 500 MHz. Ek olarak HD 2900 XT görüntü yongasının hızı 2D çalışma modunda 742 MHz'den 500 MHz'e düşüyor. Böylece ısı değerleri belirgin biçimde düşürülebiliyor.

Tanıtımı yapılan yeni yongaların tümü donanımsal DirectX 10 desteğiyle teknolojik anlamda şov yapıyor. Her ne kadar DirectX 10 için yazılmış olan oyunlar biraz geç kalmış olsa da bu desteği sunan oyun yamaları yaygınlaşıyor. DirectX 10 ile gelen yeniliklerden biri “Unified Shader” kavramı. Aslında ATI bu kavramı NVIDIA'dan daha önce biliyor ve kullanıyordu.

Bu ana kadar yaygın biçimde kullanılan Vertex ve Pixel birimleri Unified yani birleştirilmiş yapı sayesinde tek bir havuzda toplanıyor. Durum böyle olunca artık 5 denizci ve 5 havacı içeren bir takıma değil 10 asker içeren bir takıma sahibiz. Bu askerler gerektiğinde denizci gerektiğ inde havacı olabiliyor. O an 10 havacı gerekiyorsa tüm takım aktif olarak görev alabiliyor. Eski yapıdaysa en çok 5 havacı göreve gidebiliyor, denizcilerse boş boş bekliyordu.

DirectX 10'un yeniliklerinden biri bu. DirectX 10 destekli ekran kartları bu sayede çok daha verimli çalı- şabiliyor. Sistemin çalışabilmesi için işletim sisteminin de DirectX 10 destekli olması lazım. O zaman elimizdeki tek seçenek Windows Vista! Peki bu yeni kartları alıp Windows XP yüklü bilgisayarlarla kullanamayacak mıyız? Elbette kullanım mümkün ama DirectX 10 destekli oyunlardaki gelişmiş efektler elde edilemiyor.

Paralel işlemci fazla ama üstünlük Getirmiyor

ATI Radeon HD 2900 XT'de 320 tane paralel işlemci var. Az önce bahsettiğimiz benzeştirmeyle 320 asker mevcut. Ge Force 8800 serisindeki paralel işlemci sayısı 128. Bu değerleri karşılaştırınca HD 2900 XT'nin iki kattan da fazla daha güçlü olması bekleniyor ama karşılaştırma yapmak bu kadar kolay değil. HD 2600 XT'de bile 120 paralel işlemci yer alıyor. Yapı farklılıklarından dolayı paralel işlemci sayısıyla görüntü yongası performansı doğrudan bağlantılı değil. GeForce 8800 serisindeki paralel işlemciler görüntü yongasına göre iki kattan daha fazla hızlı. Özetle daha az sayıda ama daha hızlı çalışan paralel işlemciler görev alıyor.

Radeon HD 2900 XT'nin kağıt üstünde görünen bir diğer avantajı 512-bitlik bellek veriyolu avantajı. Ilk kez hayata geçirilen bu yüksek band genişliği sayesinde yonganın çok daha performanslı çalışması hedeşeniyor. Rakip yonga GeForce 8800 GTS'deki bellek veriyolu 320-bitken bir üst model olan GeForce 8800 GTX'deki bellek veriyolu 384-bit. 512-bit bellek veriyolu görüntü yongasının tasarlanması sırasında limitlerin zorlanmasına neden olan bir diğer unsur.

Bu veriyolu 64-bitlik 8 ayrı kanal üzerinden sağlanıyor. Durum böyle olunca bizler HD 2900 XT'den çok güçlü bir çıkış bekliyorduk. Sonuçları ilerleyen sayfalardaki test tablolarında açıkça görebilirsiniz. Hem NVIDIA, hem de ATI orta segment ürünlerde 128-bit bellek veriyolunu kullanmaya devam ederek hayal kırıklığı yaratıyor. Artık yeni nesil kartları n orta segmentte 256-bit bellek veriyolu içermesini bekliyoruz. Bellek veriyolu bir yana belleklerin türüyle ilgili yapılan tahminlerden biri yanlış çıktı. ATI'nin HD 2900 XT'yi GDDR4 belleklerle donatıp şaha kalkması ve liderliğe oynaması bekleniyordu. Bu bahsettiğimiz model HD 2900 XTX olarak adlandırılacaktı.

Bu an için bu model satışta olmasa da 1 GB DDR4 bellek içeren HD 2900 XTX'nin piyasaya sürülmesi bekleniyor. Görünüşe göre HD 2900 XT'nin satış durumu ve tepkiler izlenerek böyle bir karar verilecek. 512 MB kapasiteli GDDR3 belleğin çalışma hızı 1656 MHz. GeForce 8600GTS'deki 2 GHz'lik belleklerden sonra bu değer hiç de iddialı değil. Diğer yandan HD 2900 XT'deki belleklerin 1 ns'lik modeller olduğu dikkatten kaçmıyor. Buna göre bellekleri kağıt üstünde 2 GHz'a kadar overclock etmek mümkün olabilir. Rakip GeForce 8800 GTS'nin bellekleri 1600 MHz'de, 8800 GTX'in bellekleriyse 1800 MHz'de çalışıyor.

Özellikle vurgulanması gereken fark HD 2900 XT'deki 512-bit bellek veriyolu sayesinde band genişliğinin 105 GB/saniye seviyesine çıkmakta olduğu. Halbuki GeForce 8800 GTX'de bulunan 1800 MHz'lik bellekler 384-bit veriyolu nedeniyle ancak 86 GB/saniye band genişliği elde edebiliyor. Radeon HD 2900 XT bu bakımdan rakiplerinin önüne geçmeyi başarıyor. HD 2900 XT'nin bellekleri 2D moduna geçildiğinde 1656 MHz'den 1000 MHz'e düşüyor.

Dijital ses devresi şaşırtıcı bir yenilik

ATI Radeon HD 2900 XT, CrossFire desteğini doğal olarak içeriyor. Harici bir CrossFire bağlantısı yapmak gereksiz. Kart üzerinde yer alan çift CrossFire bağlantısı yeterli. Her bir kart ile bir CrossFire köprüsü verildiği sürece bu ikili bağlantıyı kurmak sorun olmayacaktır.

Tüm gelişmiş ekran kartlarında olduğu gibi üreticiler referans tasarımları değiştirmeye pek yanaşmıyor. Hele piyasaya sürülen ilk modellerde gördüğümüz yegane fark firma etiketi. ilerleyen tarihlerde farklı fan ve soğutucu blokları içeren modellerin tanıtılması son derece doğal. Oldukça karmaşık yapıda olan üst model ekran kartlarının firmalar tarafından modifiye edilmesi mümkün ama pek mantıklı değil. Tüm bunlar yanında R600 yongası nın en benzersiz özelliği içerdiği ses işlemcisi.

Yonga içine gömülü olan “HD Audio” ses devresi 5.1 kanal ses çözme yeterliliğ ine sahip. Ancak herhangi bir analog girişe ya da çıkışa sahip değil. Sesin ekran kartı dışına aktarılması için özel bir DVI bağlantısı kullanılmış. HD 2900 XT tabanlı ekran kartlarında çift Dual-DVI ve TV çıkışları var. DVI çıkışları HDCP içerik koruma teknolojisiyle uyumlu. Özel bir bağlantı içeren DVI çıkışı standartlarla uyumlu olmakla birlikte dijital ses çıkışı da sunuyor. Bu çıkışı almanı n yolu ekran kartıyla birlikte verilen DVI > HDMI dönüştürücüsünü kullanmak. Piyasadaki standart DVI > HDMI dönüştürücülerden farklı olan bu adaptör yerine başka bir adaptör kullanırsanız ses sinyalini alamazsınız. Dönüştürücü sayesinde tek bir kablo üzerinden HDMI girişli ekran, TV ve projektörlere ses ve görüntü dijital olarak aktarılıyor.

HDMI çıkışı olan önceki nesil ekran kartlarında dijital ses girişi kullanılıyor. Kasa içinden ya da dı- şından yapılan ses bağlantısı sayesinde dijital ses önce ekran kartına ardı ndan da HDMI çıkışı üzerinden cihaza gönderiliyor. Ancak bu durumda Vista Premium onayı alınamıyor.

R600'deki dahili dijital ses işlemcisi Vista Premium onayı için gerekli şartları sunmuş oluyor. Bu devre nedeniyle bilgisayarda iki ses kartı varmış gibi görünüyor. Uygulamaların kullandığı ses kartını seçerken dikkatli olmakta fayda var. Ek olarak DVI > D-Sub dönüştürücü kullanarak D-Sub görüntü çıkışı elde etmek de mümkün.

HDCP desteği ihmal edilmemiş

HDCP'nin önemi Blu-ray ve HD DVD filmler izlemeye başladığımızda ortaya çıkacak. içerik koruma sistemi ekran kartı, monitör, işletim sistemi ve oynatma programının HDCP desteği vermesini istiyor. Aksi halde bu medyalardaki HD görüntüler düşük çözünürlükte izlenmek zorunda kalınılabilir. Konu HD görüntü kalitesine gelmişken UVD adlı yeni teknolojiden bahsetmemek olmaz.

Radeon HD 2000 serisi görüntü yongaları “Unified Video Decode” sayesinde işlemciye yük bindirmeden HD video kodlayabiliyor ve çözebiliyor. AVIVO'nun gelişmiş hali diyebileceğ imiz UVD, görüntü yongası içinde yer alan AVP adlı özel bir bölümden destek alıyor. Bu sayede giriş seviyesi HD 2400 bile Blu-ray veya HD DVD izlemek için yeterli performansı sunabiliyor. Ancak ne ilginçtir ki UVD teknolojisi en üst model olan HD 2900 XT'de yer almıyor. Yonganın işlem gücü yeterince yüksek olduğu için UVD'nin gereksiz olduğu düşünülmüş. Durum böyle olunca HD 2900 XT yongası UVD olmadan yazılımsal yolla HD hızlandırması yapabiliyor. UVD'nin fayda sağlaması için ekran kartı sürücülerinin ve HD film izleme programının bu desteği içermesi gerekiyor.

HD kodlama yapılıyorsa o zaman kodlama yapan program aynı biçimde güncel olmalı. Nette dolaşan bilgiler HD 2900 serisinin özel soğutma kullandığını ve 30 cm'den uzun olacağını ifade ediyordu. Piyasaya sürülen Radeon HD 2900 XT ekran kartları uzun olmakla birlikte bu açıdan bir rekor kırmıyor. Kartların boyu 24 cm civarında. Böylece GeForce 8800 GTS'den uzun ama 8800 GTX'den kısa kalıyor. Yine de kasası geniş olmayanların terfi etmeden önce dikkat etmesi gerekecek. Ancak maalesef en büyük sorun boyut değil de güç tüketimi.

720 milyon transistör 80 nm üretim tekniğiyle bir araya geldiğinde ve 512-bit bellek veriyolu kullanı ldığında hem ısınma, hem de enerji tüketimi belirgin biçimde artıyor. Yaptığımız testlere göre Radeon HD 2900 XT'nin güç tüketimi rekor sayılacak derecede yüksek Kart tek başına 200 Watt güç tüketiyor ve diğer tüm modelleri geride bırakıyor. işte bu nedenden ötürü çoğu kullanıcı yeni bir güç kaynağı satın almak zorunda kalabilir.

Sistemdeki diğer bileşenler de düşünülürse toplam güç tüketimi 450 Watt'ı aşacak. Güvenli tarafta kalmak için en az 500 Watt'lık bir güç kaynağı kullanmak lazım. AMD ise 750 Watt'lık güç kaynağı tavsiye ediyor. Aslına bakılırsa overclock yapacaksanız 500 Watt'lık güç kaynağı bile yetersiz kalabilir.

Aşırı güç tüketimi için iyi bir PSU şart

200 Watt'ı aşan güç tüketimini PCIe yuvası üzerinden sağlamak mümkün değil. Bu yuva en fazla 75 Watt besleme yapabiliyor. işte bu nedenden ötürü Radeon HD 2900 XT kartlar üzerinde çift ek güç bağlantısı var. Her bir ek güç bağlantısı da 75 Watt taşıyarak karta toplam 225 Watt enerji sunabiliyor.Bağlantılardan biri 6 pinliyken diğeri 8 pinli. 8 pinli fiş de nereden çıktı dediğinizi duyar gibiyiz. 6 pinli fişler pek çok ekran kartında kullanılıyor ve gerekli molex bağlantı dönüştürücü adaptörü ekran kartıyla birlikte veriliyor. 8 pinli güç girişini sadece en yeni güç kaynakları içeriyor.

AMD'den gelen bilgiye göre overclock yapılmadığı sürece 6+8 pinli bağlantı yerine 6 pinli çift bağlantı yapmak da yeterli. Sanıyoruz ki gerekli molex dönüştürücüleri ekran kartı kutusundan çıkıyor olacak. Diğer yandan güç yönetimi için gerçekleştirilmiş önemli bir gelişme güç devresinin dijital olması. PWM adı verilen devre önceden analog yapıdaydı.

Dijitale geçişle birlikte bobin ve kondansatörler azalıyor, güç beslemesi daha sağlıklı gerçekleştiriliyor. Bu kadar çok güç çeken kartın yüksek ısı değerlerine ulaşmasını beklemek oldukça doğal. Gerçekten de kartın soğutulması için özel bir soğutucudan destek alınmış. Çift yuva işgal eden soğutucunun fanı yapraklı değil türbin benzeri yapıda. Çapı yaklaşık 7 cm olan fanın hızı değişebiliyor. 20 Watt güç tükettiğini tahmin ettiğ imiz fanın bağlantısı dört pinli.

Böylece devir takip edilebiliyor ve hız değişimi yapı labiliyor. Elbette hız değişimini kartın kendisi gerçekleştiriyor. Ancak testler sırasında fark ettik ki kart bariz biçimde gürültülü. Ekran kartı 2D moduna geçtiğinde fan hı zı ve gürültüsü azalıyor ama çoğu zaman kart rahatsız edici derecede gürültülü.

Bu özelliğiyle GeForce 8800 tabanlı ekran kartlarının gerisinde kalıyor. Üstelik düşük devirden yüksek devire geçiş tek kademeli yani ara hızlar bulunmuyor. Windows Vista ile Aero arabirimi seçildiğinde kartın 2D moduna çok sık geçeceğini sanmıyoruz

Performans birincisi değil ama ümit veriyor

Radeon HD 2900 XT performansıyla birincilik kürsüsüne çıkamıyor ama GeForce 8800 GTS ile başa baş mücadele ediyor. Oyundan oyuna değişmekle birlikte kah 8800 GTS, kah HD 2900 XT öne geçiyor. Üstelik her ikisi de benzer fiyatlardan satışa sunulmuş durumda. ikisini terazinin kefelerine koyarsak HD 2900 XT'nin avantajları gelişmiş teknolojisi ve dahili ses çözücüsü.

GeForce 8800 GST'in avantajlarıysa daha düşük olan ısı, güç tüketimi ve fan gürültüsü değerleri. Ancak denge her an bozulabilir. Firmalardan biri fiyatı 400 USD'den aşağı çektiği anda dengeler hızlı biçimde değişebilir. Kartın sorunlarını gören AMD 65 nm'lik yeni bir modelle güncellemeye giderek HD 2900 XT'yi kısa süre içinde rafa kaldırabilir. Benzer bir vaka zaten X1800XT için yaşanmıştı.

Hızlıca yapılan X1900XTX güncellemesinden sonra X1800XT alanlar bunalıma girmişti. AMD, sorunlar içermekle birlikte fiyat/performans oranı yüksek bir kart üretmeyi başardı. Bu kartın satı- şa sunulmuş olması kullanıcılar için olumlu çünkü rekabet tekrar başlayacak ve fiyatlar kademeli olarak düşecek. GeForce 8800 GTS 640 MB'ın altında yer alan 320 MB'lık GeForce 8800 GTS'nin fiyat/performans oranı HD 2900 XT'den daha yüksek. AMD'nin ara bir model çıkarıp HD 2900 XT ile HD 2600 XT arasındaki boşluğu doldurması gerekiyor. Bu örneğin HD 2900 GL ya da HD 2900 Pro olabilir.